Connect with us

Aramak İstediğiniz Terimi Giriniz

Ekonomi

Bitcoin balon mu? Global rezerv para birimine dönüşürse…

Bitcoin’in mevcut kuru nispetinde kıymetli olup olmadığı başka bir deyişle balon olup olmadığı daima tartışma konusu olmuştur. Bu yazımda Bitcoin …

Bitcoin’in mevcut kuru nispetinde kıymetli olup olmadığı başka bir deyişle balon olup olmadığı daima tartışma konusu olmuştur. Bu yazımda Bitcoin’in teknolojisine, para siyasetine, vaadettiklerine ve mevcut kullanımına değinerek farklı etmenler ışığında bu soruya karşılık arayacağım.

Paranın kıymeti benimsenen para standardına nazaran izah edilebilir. Bir metaya dayanan para sistemlerinde paranın kıymeti bu meta ile açıklanabilir. ABD’nin 1971 yılında Bretton Woods Anlaşması’ndan vazgeçerek (The Nixon Shock) doların altın karşılığını kaldırmasıyla birlikte büsbütün prestiji para sistemine geçilmiştir. Böylelikle devletlerin karşılıksız para bastığı bir sisteme girilmiştir. Prestiji para, pahasını devletin tüm organları ve hukuk sistemiyle birlikte gücünden ve istikrarından alır. Beşerler da fikir birliği içerisinde bu gücün belirlediği parayı belirlenen biçimde kullanmak suretiyle prestij ederler. Yoksa devletler tarafından basılan paranın makul maliyetleri kelam hususudur ve paralar da, ölçüsüne nazaran, basım masraflarından farklı bir pahaya karşılık gelir.

Satoshi Nakamoto’nun yayımladığı Bitcoin teknik dokümanında (“Bitcoin: Eşler Arası/Uçtan Uca Elektronik Nakit/Ödeme Sistemi”) elektronik ortamda bir ödeme sistemi ve bu ödeme sisteminde kullanılan para tanıtılır. Bu sistem ardındaki teknoloji sayesinde bankalar üzere “güvenilir üçüncü tarafa” gereksinim duyulmaksızın şahıstan bireye 7/24 inançlı kıymet transferi imkânı sağlar. Görüldüğü üzere bu sistemin hasebiyle Bitcoin’in bir fonksiyonu ve bu fonksiyona binaen potansiyel bir kıymeti bulunur. 

Bitcoin’in arzı da bir iktisadi yasaya tabi kılınarak muhakkak aralıklarla ve muhakkak periyot sonunda azalan ölçüde belirlenmiştir. Hakikaten Bitcoin’in üretilmesi madencilik denilen bir faaliyetle sağlanır. Madenciler (ki madencilik aşikâr bir zümreye ilişkin olmayıp isteyen herkes tarafından yapılabilir) bu faaliyeti sonucunda yeni bir blok üretirler. Yaklaşık her on dakikada bir yeni blok üretilir ve buna karşılık ödül olarak Bitcoin sistem tarafından madenci/lere verilir. Bitcoin’in üretilmesi de bu formda sağlanır. En başında her bir blok için 50 Bitcoin madenci/lere verilirdi. Her bir blok başına üretilen Bitcoin sayısı her 210.000 blokta bir yarılanır. 11 Mayıs 2020’de üçüncü yarılanma gerçekleştiğinden günümüzde her bir blok başına yani yaklaşık her on dakikada bir 6.25 Bitcoin üretilir. Yani Bitcoin’in makul şeffaf bir para siyaseti vardır. Prestiji paralarda genelde merkez bankaları para siyasetini belirler. Bitcoin’de ise para siyaseti üstte tabir edildiği üzere matematik temelinde şeffaf bir halde evvelce açıklanan kurallar çerçevesinde tespit olunmuştur.

Bitcoin üzere para ünitesi kripto varlıkların kendi içsel bedelleri yoktur. 1 Bitcoin’in kıymeti, doğal olarak, insanların buna aktardığı fiat para ve mevcut Bitcoin sayısına nazaran belirlenir. Örneğin şu an Bitcoin’in piyasa kapitali 950 867 670 241 $ ve mevcut arz 18 708 662 (Bitcoin sayısı) ise piyasa kapitali/ mevcut arz = 1 Bitcoin’in değeri= 50 825 $. Olağan ki Bitcoin’i elinde bulunduranlar için hala paha taşıması onu almaya istekli bireylerin varlığına bağlıdır. Görüldüğü üzere başka eserlerde olduğu üzere Bitcoin’in fiyatı da arz ve taleple ilgilidir.

Bitcoin faaliyet geçtiği Ocak 2009’dan bu yana neredeyse kesintisiz 7/24 işleyen bir ödeme sistemi sunar. Bu ödeme sistemi üçüncü bireylere gereksinim duyulmaksızın bireyden bireye bedel transferine imkân tanır. Bu manada Bitcoin insanlara finansal özgürlük vaat eder. Öbür bir deyişle bu sistem şahsa kendi bankası olması fırsatı verir. Bu da ticaretin ve alışverişin internete kaydığı günümüzde epeyce değerlidir. Ayrıyeten Bitcoin kullanılarak bedel transferi memleketler arası düzlemde icra edilebilir. Dünyanın rastgele bir yerindeki bireye dünyanın rastgele bir yerinden Bitcoin transferi gerçekleştirilebilir. Bilhassa Bitcoin kullanılarak paranın hem yurt içinde hem de yurt dışında taşınması engellemelere maruz kalmaksızın mümkündür. O denli ki milyarlarca TL’ye karşılık gelen Bitcoin soğuk cüzdanlarda saklanarak seyahati boyunca bireyle taşınabilir. Yeniden makro ödemelerde Bitcoin uygun transfer fiyatlarıyla kullanılabilir. Cüzdan kullanımından (tercihinden) kaynaklı güvenlik açıkları dışında Bitcoin Blockchain’inin inançlı bir ödeme sistemi sunduğu söylenebilir. Öteki yandan Bitcoin’in şeffaf ve muhakkak bir para siyaseti, kullanıcılarına Bitcoin’in bedel saklama fonksiyonu bakımından bir garanti sunar. Bu sistemde bedel transferi yapan bireylerin kimliği takma isimler (açık anahtar/adres) kullanılarak gizlenir.

Teoride tüm bunlar insanların Bitcoin’e ilgi duymasını sağlayabilir. Fakat günümüzde birçok insanın bu özellikleri dikkate almaksızın Bitcoin’in bedelindeki artışa bakarak Bitcoin’e yatırım yaptıklarını söylemek gerekir. Bitcoin şu an için kuruluş basamağındaki bir MasterCard vb kuruluş olarak düşünülebilir. Mevcut durum  MasterCard’ın şimdi tam manasıyla faaliyete başlamamasına karşın paylarını satmasına benzeri. Şayet Bitcoin de MasterCard üzere dünya genelinde ödemelerde kabul gören bir elektronik sistem olursa Bitcoin balondur söylemi boşa düşmüş olur. O payları yani Bitcoinleri elinde tutanlar çok kıymetli bir değişim aracına sahip olacaklardır. Bu bir ihtilal işi ve bu nedenle beşerler bir mürit üzere Bitcoin’i savunur. Burada Bitcoin’in ardındaki bireylerin gizli kalması ve Bitcoin’in tüm insanların kullanımına ve idaresine bırakılması bu savunuculuk bakımından değerlidir. Hakikaten 50 yaş üzeri Fenerbahçe Spor Kulübü taraftarları genelde öteki kadro taraftarlarına nazaran daha fanatiktir. Zira büyük kulüpler ortasında Fenerbahçe Spor Kulübü daha iştirakçi bir üyelik benimser. Üye olan şahıslar kulübü daha çok sahiplenir ve âdeta kulübü kendilerinden bir modül üzere görürler. O denli ki Fenerbahçe Spor Kulubü üyesi bir toplantıda kulüp liderine “Teknik yöneticimize söyler misiniz? Mert Hakan’ı santraforda, Sosa’yı da stoperde oynatsın” diyebilmektedir. Bunu kulüp liderine diyebilecek imkâna sahip olan biri elbette bu kulübü hayatının merkezine koyar. Tekrar çalışan sayısı az ancak şirket bedeli yüksek olan milletlerarası şirketlerde de çalışanlarına şirketten bir hisse verilir. Bu sayede bu bireylerin çalışma azmi ve şirkete olan bağlılıkları artar. İşte Bitcoin’de de bilhassa belli etraflarda benzeri bir durumla karşılaşılır.

Bir de madalyonun öteki yüzü var. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın çıkarmış olduğu “Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik”te kripto paraların/varlıkların (para olarak kullanılmasından da ziyade) değişim aracı olarak kullanılması yasaklanmıştır. Bunu şöyle anlatayım: Hukukumuzda yasaklanmamış olan rastgele bir obje ile rastgele bir objenin değiştirilmesi mümkündür. Buna ait kontrat de 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 282 uyarınca mal değişim mukavelesidir. Yani portakalla eriğin takası hukuken caizdir. Lakin Yönetmelik kripto varlıklar karşılığında bir şeyin elde edilemeyeceğini düzenleyerek bunların ticari ve gündelik hayata getirilmesini istememektedir. Bu karar Bitcoin üzere ödeme sistemi sunan bir yapıyı ve parayı fonksiyonsuz kılmaktadır. Başka ülkelerde de bu tarafta bir tutum takınılırsa Bitcoin, artık kıymetini değerli ölçüde yitirmiş bir dijital bilgi hâline dönüşecektir. Öbür bir deyişle Merkez Bankası’nın Yönetmelikte belirttiği “kripto varlık” olacaktır. Bu ihtimalde Bitcoin’in zati değişim aracı değil altın üzere kıymet saklama aracı olduğu savı da anlamsızdır. Çünkü temel fonksiyonunu yitiren dijital varlık, kıymet saklama aracı olarak tercih edilmeyecektir.

Öte yandan pandemi sonrası Bitcoin ve başka kripto para bedellerindeki rekor artışlara da değinmek gerekir. Bu artışların kripto paraların kendinden çok öbür etmenlerden kaynaklandığı aşikârdır. Bu etmenlere örnek olarak pandemiyle birlikte gelişmiş ülkelerin izlediği para siyaseti (özellikle para bolluğu), insanların bu devirde temel muhtaçlıkları dışında harcamadan fazla yatırıma yönelmeleri ve toplumsal medyadaki kripto paralara ait etkileşim gösterilebilir. Münasebetiyle yapay artışlar nedeniyle paha balonlarının patlaması mümkündür.

Sonuç olarak Bitcoin küresel rezerv para ünitesine dönüşürse pahasının hayli fazla olacağı söz edilebilir. Lakin mevcut kullanımda Bitcoin ve birden fazla kripto para sunduklarından çok fazla pahaya sahiptir. Bu da propagandayla ve bunun sonucunda oluşan kar topunun çığa dönüşümüyle ve nihayetinde oluşturulan beklentiyle meydana gelir. Bitcoin ve gibisi kripto paraların, kural olarak, içsel pahasının olmadığı alıcı buldukları ölçüde bedelli olduklarını da tekrardan vurgulamak gerekir. Natürel bu durum, tüm varlıklar için geçerlidir. Fakat bunların çeşitli faktörler (Yasaklamalar, dijital ülke paraları ya da farklı kripto para projeleri vs.) nedeniyle fonksiyonunu yitirmesi ya da büyük ölçüde kullanımının azalması ve münasebetiyle kıymetlerinin sıfıra yanlışsız gitmesi epey muhtemeldir.

M. Fatih Cengil

Çukurova Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Ticaret Hukuku Anabilim Kolu

[email protected]

KAYNAK: HABER7
Yorum Yapmak İçin Tıkla

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İlginizi Çekebilecek Haberler